ادبیات مهاجرت،شاخه ای از انواع ادبی ست که در سال های اخیر پاگرفته و به آثار ادبی نویسندگان مهاجر با موضوع و محوریت مهاجرت اطلاق می شود.

سرزمین نوچ،اولین اثر کیوان ارزاقی را می توان با تعریف فوق،رمان مهاجرت نامید.در سال های اخیر بعضی از نویسندگان که سابقه مهاجرت داشته اند آثاری را با محوریت این موضوع خلق کرده اند؛عطر سنبل،عطرکاج (فیروزه جزایری دوما) همنوایی شبانه با ارکستر چوب ها(رضا قاسمی) بیوتن(رضا امیرخانی)شبیه عطری در نسیم(رضیه انصاری) و تماما مخصوص(عباس معروفی) از آن جمله اند.این آثار عمدتا به مسائلی همچون وضعیت اقتصادی،روحی و روانی مهاجران،جایگاه حقوقی و شخصیتی آنان در یک کشور بیگانه،برخورد میزبانان،روند انطباق و حل شدن در فرهنگ کشور میزبان و ... پرداخته اند.  

سرزمین نوچ تکرار قصه آدم هایی ست که بهشت گمشده خود را در آمریکا و اروپا می جویند؛ قصه گسترده ای ست که خلاصه و فشرده آن را،بعضی مجلات زرد و حتا سیمای جمهوری اسلامی،بارها به شکل های مختلف،تحت عنوان «سراب» ساخته و پرداخته اند.نقطه عطف و وجه تمایز آن بحران روحی آرش است که آن هم راوی بارها تکرار می کند که افسردگی موقت ناشی از مهاجرت(هوم سیک)نیست بلکه حملات شدید اضطراب(پنیک اتک)است و نتیجتا به ذهن خواننده متبادر می شود که شاید ربط مستقیمی هم با مهاجرت نداشته باشد.

سرزمین نوچ، فاقد سوژه نو و نگاه ویژه ای ست. آدم هایش، دم دستی اند و عمق ندارند حتی صنم و آرش، هیچ یک جهان بینی متفاوت، دگراندیشی،گرایش های خاص و بینش دینی یا سیاسی متفاوت ندارند و چون چنین است مدعای نویسنده مبنی بر طرح دغدغه های انسان معاصر در این رمان محملی ندارد؛دغدغه انسان معاصر،آزادی و عدالت است که نویسنده در این داستان به آن نپرداخته است آدم های این قصه بیشتر غم نان دارند و سودای رفاه!جایی آرش می گوید:«راحت شدیم از اون طویله،هر روز بدتر می شه،ولی این جا شما راحتید آزاد آزاد کسی بهتون...»نگاهی که مهاجر به کشور میزبان دارد با دلیل مهاجرتش در ارتباط مستقیم است این جا نویسنده جمله را تمام نکرده است تا درگیر گذشته راوی نشود بنابراین خواننده،تعریف آرش را از آزادی نمی داند تا بداند او سودای آزادی دارد یا ندارد و اگر دارد به دنبال چه نوع آزادی ست؟آدم های این رمان به عنوان آدم هایی معمولی خوب از کار درآمده و ساخته و پراخته شده اند اما اگر قرار بوده بیانگر دغدغه های انسان معاصر باشند و مثلا نماینده آزادی خواهان و عدالت طلبان،مقصود نویسنده حاصل نشده و می توان گفت برای چنین مهمی این آدم ها بیشتر تیپ اند تا شخصیت؛حتی آرش که کل 300 صفحه را روایت می کند شخصیت پردازی کاملی ندارد.

در داستان های شخصیت محور معمولا دیالوگ ها،کنش ها،کابوس ها،تداعی خاطرات و فلش بک ها در خدمت شخصیت پردازی اند و هریک به اصطلاح کلید شخصیت آدم های قصه؛ در سرزمین نوچ دیالوگ ها خنثایند و فلش بک ها،بی هدف؛شاید بتوان گفت همه این ها به همان سه نقطه فرصت سوزی برمی گردد که می توانست اشاره ای باشد به پیشینه کاری صنم یا آرش، به موقعیت حقوقی و اجتماعی آن دو،به اوضاع جامعه،به محدودیت ها یا احیانا مسائلی که آن دو را به تنگ آورده،آرامش را از آنان گرفته و به آغوش کشوری بیگانه رانده است تا دلیل مهاجرت را به خواننده بگوید و مهاجران را در دید خواننده محق بنمایاند و رمان را از حد یک کار معمولی به کاری خاص ارتقا دهد اما چنین نیست.همه فلش بک ها تداعی خاطره هایی ست از آشنایی با صنم و روابط خانوادگی و مهر مادر و پدر.

کیوان ارزاقی را بسیاری از بلاگرها و وبگردها به نکته سنجی،حاضرجوابی و طنز نهفته در کلام می شناسند اما بر خلاف انتظار،رمانش زبان خاص،نثر موجز،کلمه بازی،دیالوگ های به یاد ماندنی،کنایه های دلنشین و به طور کلی ادبیات غنی ندارد؛زبان داستان ساده،روان و سالم است.

نکته دیگر این که پرداختن بیش از اندازه لازم به حواشی و وصف جزئی آدم های فرعی و سیاهی لشکرهای رمان از آن جا که از سر تفنن بوده نه اقتضای داستان،نه تنها نقش مفیدی را ایفا نکرده بلکه گاه سلامت روایی داستان را نیز مختل کرده است.مثلا:

گردن بند ظریفش،کمی پایین تر از گودی گلو،بالاتر از لبه پیراهن،روی گردنش برق می زند(مخاطب،نیازی به این آدرس دقیق دارد؟)

از خواب که می پرم همه جا تاریک است.تنم از عرق خیس شده.دانه های درشت عرق به اندازه یک 10 سنتی روی پیشانیم نشسته.(عرق روی پیشانی خودش را چه طور می بیند که چه شکلی و چه اندازه ای ست؟)

دو تا دختر بچه ی دو قلوی 5-6 ساله در منطقه ی کم عمق استخر بازی می کنند.مادرشان تی شرت آستین کوتاه و شلوارک جین آبی پوشیده...دست و پاهای مادر قرمز شده و رد بندهای تاپ،روی سرشانه اش افتاده...تشک حصیری روی کمر پدرشان جا انداخته.(تاپ یا آستین کوتاه؟از بالکن طبقه سوم رد بندهای تاپ روی سرشانه زن و نقش حصیر روی کمر مرد دیده می شود؟!) 

کوتاه سخن: همچنان که در پشت جلد آمده،در سرزمین نوچ،زندگی ایرانیان ساکن لس آنجلس،به شکلی واقعی و زنده ترسیم شده است لیکن رمان،عرصه تکنیک های روایی،فرم،بازی های زبانی و دیگر ترفندهای خلاقیت است بنابراین فقدان هر یک از این موارد وجهه داستانی اثر را مخدوش می نماید.

به گمانم اولین اثر کیوان ارزاقی انتظار خیلی ها را برآورده نکرده است باید منتظر کارهایی بعدی وی باشیم!