شب‌های شهرزاد

رمان «مگیل» اثر محسن مطلق

انتشارات سوره مهر1387

قیمت:17000ریال-۸۹صفحه

رمان «مگیل» با فضایی طنز، اتفاقات واقعی و خیالی را در هم ‌آمیخته و روایت به نسبت مبتکرانه ای را به وجود ‌آورده است. عنوان داستان دربرگرفته از نام الاغی به غنیمت گرفته به نام «مگیل» است که در زمان جنگ آذوقه ومهمات برای رزمندگان حمل و جابجا می کند.همراهی این الاغ با رزمنده ای که طی موج انفجار نه می بیند ونه می شنود، سرآغاز اتفاقاتی است که در داستان به آن پرداخته شده است. نویسنده، با تلفیق متناسب شوخی و جدی سعی کرده است در قسمت‌هایی از کتاب، فارغ از داستان طنز و مشکلاتی که برای شخصیت اصلی به وجود می‌آید، کمی حال و هوای موجود میان رزمندگان را القا کند.

روایت رمان به‌صورت اول شخص و بیان گذشته‌هاست. ولی در چند بخش، زمان روایت تغییر می‌کند. در ابتدای اثر مشخص نیست که داستان در گذشته اتفاق می‌افتد،اما در پایان، خواننده متوجه حالت خاطره‌گویی کتاب می‌شود.البته لحن گفتاری کتاب باعث صیمیت و خودمانی شدن اثر شده است. شوخی و ظرافت‌های جالبی در متن به‌کار گرفته شده‌اند که گاهی خنده مخاطب را به ارمغان می‌آورد. شاید اگر نویسنده داستان را با همین روایت طنزآلود با همراهی دو عنصر نامتناسب ناهمگون رزمنده نابینا و ناشنوا و الاغ را ادامه می داد با رمان موفق تری روبرو بودیم.

از سوی دیگر بدون خواندن شناسنامه کتاب و پس از اتمام رمان، خواننده فکر می‌کند مخاطب اصلی این رمان، نوجوانانند. البته اشاره به نکاتی که مربوط به دنیای بزرگسالان است، در صفحات پایانی خط بطلانی بر این موضوع ‌کشیده است. در شناسنامه کتاب نیز گروه‌بندی سنی مشخصی برای آن تعیین نشده‌است.

اما اگرچه نویسنده سعی کرده است با آفریدن فضای طنز از کلیشه های جنگ و دفاع مقدس فاصله بگیرد اما در پاره ای ازموارد ،به اجبار جان مایه ی آثار ادبیات پایداری،در دام کلیشه ها افتاده است.  

همچنین به نظر می رسد در برخی مقاطع، داستان مشکل منطقی دارد و نویسنده می‌توانست به جای بهره‌گیری از قوه تخیل، رویداد واقعی را جایگزین کند. البته در این صورت، رمان پایان فعلیش را نداشت. یکی از این مشکلات، متوجه شدن منظور و مقصود اطرافیان با ایما و اشاره است.این که کسی که بینایی و شنواییش را از دست داده است با اتکا به حس لامسه‌اش و اشاره اطرافیان،‌ سخن آنها را متوجه شود چندان ممکن و معمول به نظر نمی رسد. از این رو به نظر می رسد، نویسنده روی این بخش تمرکز کمتری نشان داده‌است.

همچنین بخشی که رزمنده قصه، شنواییش را بازمی‌یابد، تفاوت چندانی با قسمت‌هایی از داستان که از شنیدن محروم بود، ندارد.نیز پایان‌بندی اثر کمی شتابزده به نظر می‌آید و باید آرام‌تر به فرود می‌انجامید.

از سوی دیگر وجود حوادث متعدد برای رزمنده راوی مانند زندگی مرفهانه در زمان اسارت توسط گروهک پ.پ.ک ،رفت وبرگشت به ترکیه در زمان جنگ برای معالجه،تقاضای پول از خانواده اسرا ودست آخر بازگشت آنان به ایران،علاوه بر آن که به روند منطقی داستان لطمه زده ،آن را بسیار مغشوش و پر حادثه ساخته است؛ با این که به نظر می رسد نویسنده از این عوامل برای افزایش عامل جذابیت برای رمانش بهره برده‌ ‌است.

"مگیل" رمان خوبی است که می تواند خواننده‌اش را سرگرم می‌کند. جای چنین آثاری میان کتاب‌های طنز دفاع مقدس، خالی است که با تولید بیشتر آثار مشابه، می‌توان مشکلات و نقصان‌های موجود در این آثار به مرور از بین برد و رفته رفته کتاب‌های قوی‌تر و ماندگارتری را در این زمینه تولید کرد.

برخی جملات برگرفته از:مهر29/1/1390